Filamentlampen: wanneer ze mooi zijn, en wanneer je beter iets anders kiest

Een filamentlamp is een lichtbron die je wilt zien. In een open fitting aan een textielsnoer, in een helder glazen bol of in een cluster van pendels boven een tafel is hij het object zelf. Daar is hij mooi. In een dichte kap, boven een werkblad of als enige licht in een kamer is hij een slechte keuze: je ziet de gloeidraden niet, en je betaalt met minder licht voor een look die verborgen blijft.

Een led-filamentlamp bootst de oude kooldraadlamp na met dunne ledstrips, de filamenten, achter helder of gekleurd glas. Ze bestaan in veel vormen, van kaars en peer tot een globe van 12,5 cm of een lange buis, en in lichtkleuren van ongeveer 1800 tot 2700 K.

Hoeveel licht geeft een filamentlamp?

Dat hangt vooral af van het glas en de lichtkleur. Amberkleurig glas en een extra warme lichtkleur van 1800 tot 2200 K kosten veel licht. Helder glas met 2700 K haalt veel meer uit hetzelfde vermogen. Het verschil is groter dan de meeste mensen denken, en je ziet het in de energieklasse.

Sinds de nieuwe Europese energie-etikettering voor lichtbronnen (Verordening (EU) 2019/2015) hangt de klasse af van het aantal lumen per watt: klasse A vanaf 210 lm/W, B vanaf 185, en zo verder in stappen van 25 tot G, onder 85 lm/W. Twee lampen uit ons aanbod, allebei een globe van 12,5 cm met een E27-fitting, laten zien hoe ver dat uiteenloopt:

De heldere lamp geeft dus meer dan drie keer zoveel licht voor nog geen anderhalf keer het vermogen. De amberkleurige is niet slecht gemaakt: het gekleurde glas en de warme lichtkleur zijn precies wat je ervoor koopt. Maar het betekent dat een amberen filamentlamp een sfeerlamp is en geen leeslamp. De officiële klasse van een lamp lees je op het energielabel of in de Europese databank EPREL; wat het label precies zegt, lees je in het energielabel van verlichting.

Waarom verblindt een filamentlamp zo snel?

Verblinding komt niet van de hoeveelheid licht, maar van hoe fel een klein oppervlak is. Licht.de noemt dat de luminantie en waarschuwt dat lampen zonder afscherming het grootste risico op verblinding geven. Een filamentlamp is precies dat: een paar dunne, heldere lijnen achter helder glas, zonder enige afscherming. Kijk je er rechtstreeks in, dan zie je nog een tijdje een nabeeld.

Vier manieren om het mooie te houden zonder het verblindende:

• Dimmen. Een filamentlamp op 20 tot 40 procent oogt warmer en verblindt veel minder. Kies een dimbare lamp en een dimmer die ermee werkt, of een lamp met een stapdimfunctie die je met de gewone schakelaar in een paar stappen dimt. Lees led dimmen voor je een dimmer koopt.
• Buiten je directe blikveld hangen. Een kale lamp boven een tafel hangt beter iets hoger dan een lamp met een kap, of zo dat de tafel tussen je ogen en de lamp zit.
• Een kopspiegellamp. De bovenkant van de bol is gespiegeld en kaatst het licht naar boven, in de fitting of de kap. Van onderen zie je een glanzende bol in plaats van een fel punt.
• Mat of opaal glas. Er bestaan filamentlampen met een matte of opaal bol. De vorm van de lamp blijft herkenbaar, maar het licht wordt over het hele glas verspreid in plaats van uit een paar dunne lijnen te komen.

Waar zijn filamentlampen op hun mooist?

• In een open fitting of aan een textielsnoer, alleen of in een groep op verschillende hoogtes. De lamp is het ontwerp; kies er een vorm bij die je mooi vindt, want je ziet hem altijd.
• Achter helder of licht getint glas: een glazen bol of cilinder toont de gloeidraad en geeft hem een omlijsting.
• In wandlampen met een zichtbare lamp, als accent naast een spiegel of een deur, waar je ze niet van dichtbij in het gezicht krijgt.
• Boven een bar of eettafel ’s avonds, gedimd, als sfeerlicht naast ander licht voor het praktische werk.
• Buiten onder een afdak, in een armatuur die daarvoor geschikt is. Er bestaan filamentlampen met een schemersensor die vanzelf aangaan als het donker wordt.

Waar je beter iets anders kiest

• In een dichte kap. In een metalen koepel, een stoffen kap of achter opaal glas zie je de gloeidraden niet. Je betaalt dan voor een look die niemand ziet, met minder licht. Een gewone matte ledlamp met dezelfde lichtkleur doet het daar beter.
• Boven het aanrecht of het bureau. Voor koken, lezen en werken wil je veel licht en een goede kleurweergave. Amberglas kleurt alles geel; dat is gezellig aan tafel, maar lastig als je wilt zien of het vlees gaar is. Meer daarover in kleurweergave en CRI.
• Voor de spiegel in de badkamer. Je wilt je gezicht in neutrale kleuren zien, en geen fel punt op ooghoogte.
• Als enige licht in een kamer. Combineer filamentlampen met lampen die de ruimte vullen, zoals een staande lamp of wandlampen.