Welk licht geeft een kap? Opaal glas, helder glas, metaal, rotan, linnen en papier vergeleken

Een kap is geen versiering rond een lamp; ze bepaalt wat het licht doet. Twee hanglampen met dezelfde vorm en dezelfde lamp erin geven een totaal andere kamer als de ene van opaal glas is en de andere van zwart metaal. De eerste maakt de hele ruimte zacht licht, de tweede legt een heldere cirkel op de tafel en laat de rest in het halfdonker.

Kies dus eerst wat je van de lamp verwacht, dan pas het materiaal. Wil je een ruimte vullen, dan wil je een kap die licht doorlaat en verspreidt. Wil je een plek aanlichten, dan wil je een kap die het licht richt. Wil je vooral een lichtobject, dan kies je een kap die de lamp toont of schaduwen tekent, en neem je erbij dat er minder bruikbaar licht uitkomt.

Waarom een opaal glas minder verblindt dan helder glas

Verblinding ontstaat niet door de hoeveelheid licht, maar door hoe fel een klein oppervlak is. Licht.de noemt dat de luminantie: hoeveel licht er per vierkante meter van een oppervlak in je oog komt. Een ledlamp in een helder glas is een klein, heel fel punt. Dezelfde lamp achter opaal glas verspreidt hetzelfde licht over het hele glasoppervlak, zodat elk stukje veel minder fel is. Licht.de noemt opaal glas en diffusors uitdrukkelijk als manieren om de zichtbare luminantie van een lamp te verlagen, naast rasters, reflectoren en lenzen. Ook het Franse gezondheidsagentschap ANSES raadt voor verlichting thuis warm wit licht aan, en indirecte verlichting of lampen met een diffusor.

Dat verklaart een veelgemaakte fout: een hanglamp van helder glas boven een eettafel met een gewone heldere ledlamp erin. Overdag is het een mooi object, ’s avonds kijkt iedereen aan tafel in een fel punt. Wil je helder glas, dan kies je een lamp die gemaakt is om gezien te worden, zoals een globe of een filamentlamp met een lage lichtsterkte, en je dimt. Meer daarover in filamentlampen: wanneer ze mooi zijn en wanneer niet.

Metaal: licht waar je het wilt, en een donkere kap

Een dichte metalen kap laat geen licht door. Alles komt via de opening naar buiten, meestal onderaan, soms ook bovenaan. Dat geeft een duidelijke lichtcirkel op de tafel of het werkblad en een rustige, donkere kap. Voor een eettafel of een eiland is dat precies wat je wilt: licht op het eten, niet in de ogen van wie tegenover je zit.

Twee details maken het verschil:

• De binnenkant. Een witte binnenkant kaatst veel meer licht naar buiten dan een zwarte, en een goudkleurige binnenkant kleurt het licht warmer. Hoe fel een oppervlak oplicht, hangt rechtstreeks af van hoeveel licht het terugkaatst; licht.de rekent de luminantie van een mat oppervlak uit met de reflectiefactor erin.
• Hoe diep de lamp in de kap zit. Zit de lamp onderaan bijna gelijk met de rand, dan kijkt iedereen die zit recht in de lichtbron. Een diepe kap of een lamp met een afschermring lost dat op. Licht.de noemt die afscherming de afschermhoek: hoe groter, hoe minder verblinding.

Keramiek en dik hout gedragen zich zoals metaal: ondoorschijnend, dus al het licht gaat via de openingen naar buiten.

Linnen en stof: de kleur van de kap kleurt het licht

Een lichte stoffen kap werkt als een zacht filter. Het licht dat erdoor komt, krijgt de kleur van de stof mee: wit linnen geeft neutraal licht, beige of naturel maakt het warmer, een gekleurde kap tint de hele lichtkring. Een donkere stoffen kap laat weinig door en gedraagt zich als een metalen kap, met licht alleen naar boven en onder.

Stof en papier staan dicht bij de lamp, dus houd je aan het maximale vermogen dat de fabrikant opgeeft, en kies een ledlamp: die wordt veel minder warm dan een gloeilamp of halogeenlamp. Bij karton zie je in de productinformatie vaak dat het behandeld is met een brandvertragend middel; dat is een goed teken, geen reden om er een fellere lamp in te draaien dan toegelaten.

Hoe groot de kap van een tafel- of vloerlamp moet zijn en op welke hoogte de onderrand hoort, lees je in tafellamp en vloerlamp: de juiste hoogte en kapmaat.

Rotan, bamboe en vlechtwerk: schaduwen als effect

Een kap van rotan of bamboe laat licht door de openingen tussen de vezels. Dat geeft het herkenbare patroon van lichtvlekken op het plafond en de muren, en dat is meteen het doel van zo’n lamp. Hoe groter de openingen, hoe scherper het patroon en hoe meer licht er uitkomt, maar ook hoe meer je de lamp zelf ziet.

De fout die hier vaak gebeurt, is een heldere, felle lamp in een open vlechtwerk. Dan zie je door elke maas een fel puntje. Een matte lamp of een opaal globelamp geeft een zachter patroon dat nog steeds tekent, maar niet prikt. En verwacht van een rotan hanglamp geen werklicht: een deel van het licht blijft in het vlechtwerk hangen, en wat eruit komt is verdeeld in vlekken.

Rook- en amberglas: mooi object, minder licht

Gekleurd glas houdt een deel van het licht tegen. Rookglas dempt het licht zonder het veel te kleuren, amberglas maakt het duidelijk warmer en geler. Een hanglamp met amberglas kan een prachtig object zijn, en ’s avonds geeft hij een gloed die aan kaarslicht doet denken. Wat hij niet doet, is een tafel helder verlichten met een lamp die achter helder glas ruim zou volstaan.

Twee manieren om ermee om te gaan: je kiest bewust voor sfeerlicht en zorgt elders in de ruimte voor het licht om bij te lezen of te koken, of je draait er een sterkere lamp in en dimt hem als je minder wilt. Meng in één ruimte niet te veel gekleurde glassoorten: amber naast opaal naast rook leest als toeval.