Tafellamp en vloerlamp: de juiste hoogte en kapmaat, met rekenvoorbeelden

Een tafellamp of vloerlamp staat goed als je, zittend op je vaste plek, de kap ziet maar de lamp niet. Dat is de hele regel; de rest is meten. De onderrand van de kap hoort ongeveer op je ooghoogte als je zit, de kap mag niet breder zijn dan het meubel eronder, en de fitting moet erin verdwijnen.

De fout die je het vaakst ziet, is een te kleine lamp op een te laag meubel: de kap zit onder je schouder, je kijkt van boven in de open bovenkant, en het licht valt vooral op het tafeltje zelf. De omgekeerde fout is een hoge lamp op een hoge kast, waarbij je zittend van onder in de lamp kijkt.

Hoe hoog moet een tafellamp naast de bank zijn?

Reken het uit vanaf je ogen, niet vanaf de lamp. Ga op je gewone plek zitten en laat iemand meten hoe hoog je ogen boven de vloer zijn. Dat getal verschilt per persoon en per zetel; een diepe lage bank zet je ogen een stuk lager dan een rechte fauteuil.

Dan tel je op:

• de hoogte van het bijzettafeltje of de kast waarop de lamp staat;
• plus de hoogte van de voet van de lamp tot de onderrand van de kap.

Dat samen moet ongeveer je ooghoogte geven, of iets eronder. Ligt de onderrand een stuk hoger, dan kijk je zittend van onder in de lamp. Ligt hij een stuk lager, dan zie je de lamp van boven als je staat of langsloopt, en verlicht hij vooral het tafelblad.

Hoe breed mag de kap zijn?

Drie regels, van hard naar zacht:

1. Nooit breder dan het meubel. Een kap die over de rand van het tafeltje hangt, wordt aangestoten en oogt alsof hij er niet thuishoort. Op een bijzettafel van 45 cm breed past een kap van hoogstens 45 cm, liever iets minder.
2. De fitting verdwijnt erin. Van waar je zit en van waar je staat, zie je de lamp niet. Een kap die te kort is voor de voet laat de fitting en een stuk lamp zien.
3. In verhouding tot de voet. Een veelgebruikte ontwerpregel: de diameter onderaan de kap ongeveer gelijk aan de hoogte van de voet, en de kap zelf ongeveer twee derde tot drie kwart van die hoogte. Dat is een smaakregel, geen wet, maar een lamp die er ver naast zit, oogt topzwaar of verloren.

De vorm telt ook. Een kap die onderaan breder is dan bovenaan, stuurt meer licht naar beneden op het tafelblad en je boek. Een cilindrische kap verdeelt het licht gelijker naar boven en onder. Wat het materiaal van de kap met het licht doet, lees je in welk licht geeft een kap.

Een lamp op het nachtkastje

In bed zit je anders dan op de bank: half rechtop tegen het hoofdbord. De onderrand van de kap komt het best ongeveer op schouderhoogte als je zo zit. Hoger, en je kijkt in de lamp als je je hoofd draait; lager, en het licht valt op het nachtkastje in plaats van op je boek.

Kijk ook naar je partner. Een kap die licht naar alle kanten geeft, houdt de andere helft van het bed wakker. Een kap die vooral naar beneden schijnt of een richtbare leeslamp aan de muur is dan een betere keuze. Meer over licht naast het bed vind je in slaapkamerverlichting.

Waar zet je een leeslamp, en hoe hoog?

Licht.de geeft een eenvoudige regel: de beste plaats voor een leeslamp is naast of net achter de lezer. Dan valt het licht op het boek zonder dat je in de lamp kijkt, en zonder dat het papier je verblindt met weerspiegeling. Kies een lamp die je kunt draaien en kantelen, en liefst dimmen.

Hoeveel licht heb je nodig? Voor lezen en schrijven noemt licht.de 500 lux op het papier als minimum in een thuiswerkplek, met een kleurweergave van Ra 80 of hoger. Dat haal je niet met een sfeerlampje op twee meter afstand. Een leeslamp van 300 tot 700 lumen die op een armlengte van het boek staat, doet het wel. Verder weg zakt de lichtsterkte snel: op twee keer de afstand valt nog maar een kwart van het licht op dezelfde plek.

Draag je een bril met een leesgedeelte of lees je lang, kies dan een warm-wit tot neutraal-wit licht rond 3000 K en een goede kleurweergave; meer daarover in kleurweergave en CRI.

Vloerlampen: met kap, als leeslamp of als boog

Een staande lamp met een kap staat meestal naast de bank, iets achter de armleuning. Omdat hij hoger is dan je ogen, kijk je zittend tegen de onderkant van de kap aan; daarom moet de kap onderaan dicht genoeg zijn of de lamp hoog genoeg zitten. Een vloerlamp van 150 tot 165 cm met een kap van 35 tot 45 cm breed is een gangbare maat naast een gewone bank.

Een booglamp brengt het licht tot boven de salontafel, terwijl de voet naast de bank staat. Meet twee dingen voor je bestelt: de reikwijdte van de boog, van het midden van de voet tot het midden van de kap, moet minstens de afstand tot het midden van je tafel zijn. En de kap moet hoog genoeg hangen om er staand niet tegen te stoten als je om de tafel loopt.

Wil je met een staande lamp een hele kamer verlichten, kies dan een lamp die (ook) naar het plafond schijnt, met genoeg lumen. Daarover meer in verlichting in een huurwoning zonder te boren.