Slaapkamerverlichting: bedlampen, leeslicht en licht voor de avond

Welke lampen heeft een slaapkamer nodig?

In een slaapkamer doe je weinig dingen, maar ze vragen elk een ander soort licht. Je kleedt je aan, zoekt iets in de kast, leest in bed en wilt ’s nachts naar het toilet zonder iedereen te wekken. Licht.de, het voorlichtingsplatform van de Duitse verlichtingsindustrie, benadert de slaapkamer daarom functioneel: naast het algemene licht is er licht nodig bij het bed, bij de spiegel en bij de kast.

• Algemeen licht: een plafondlamp of indirect licht, bij voorkeur dimbaar. Je gebruikt het kort, dus het mag eenvoudig zijn, maar het hoort niet te verblinden wie in bed ligt. Een plafonnière met een opaal diffuser is daar beter dan een kale lamp of een spot.
• Licht bij het bed: per persoon een eigen lamp, apart te schakelen en te dimmen.
• Licht bij de spiegel: twee lampen links en rechts.
• Licht bij de kast: van boven en van voren, of in de kast zelf.

Licht.de raadt ook aan het algemene licht met een wissel- of meervoudige schakelaar vanaf het bed te kunnen bedienen. Wie dat bij een renovatie vergeet, staat jarenlang op om het licht uit te doen.

Tafellamp of wandlamp naast het bed?

Beide werken. Licht.de noemt een tafellamp op elk nachtkastje of vaste wandlampen naast of boven het bed als de twee gangbare oplossingen, met als eisen dat ze draaibaar en zwenkbaar zijn, zacht en verblindingsvrij licht geven, en apart te schakelen en te dimmen zijn.

Een tafellamp is het eenvoudigst: stekker erin en klaar. Ze neemt wel plaats in op het nachtkastje, en de hoogte ligt vast door de kast. Een wandlamp houdt het nachtkastje vrij en hangt op de hoogte die jij kiest. Je hebt er een aansluitpunt voor nodig, of een model met een snoer en stekker en een schakelaar aan de lamp. Wandlampen met een USB-aansluiting besparen een stekkerdoos achter het bed.

Op welke hoogte komt een leeslamp naast het bed?

Het doel is dat het licht op je boek valt en dat je de lichtbron niet ziet. Ga rechtop in bed zitten, met een kussen in je rug, en kijk opzij. Zie je de lamp zelf, dan hangt ze te hoog of is de kap te ondiep. Hangt ze zo laag dat je hoofd schaduw op het boek werpt, dan is ze te laag of staat ze te ver naar achteren. Bij een gewoon bed komt een wandlamp met een kap meestal uit tussen 110 en 130 cm boven de vloer, maar je matras, je kussens en je eigen zithoogte bepalen het precieze punt. Meet het op voor je boort.

Lezen terwijl de ander slaapt

Met twee in één bed is de belangrijkste eigenschap van een bedlamp dat ze smal en richtbaar schijnt. Een leesspot met een flexibele arm of een richtbare kop zet een kleine lichtvlek op het boek en laat de andere helft van het bed donker. Een tafellamp met een stoffen kap verlicht het hele hoofdeinde en dus ook je partner.

Welk licht stoort je slaap het minst?

Licht regelt via het oog je biologische klok. In 2022 publiceerde een internationale groep slaap- en lichtonderzoekers in PLOS Biology concrete aanbevelingen voor gezonde volwassenen. Ze drukken die uit in melanopische equivalente daglichtverlichtingssterkte (melanopische EDI): een maat voor hoe sterk licht inwerkt op de lichtgevoelige cellen in het oog die de biologische klok bijsturen. Gemeten wordt verticaal, op ooghoogte.

• Overdag: minstens 250 lux melanopische EDI aan het oog, bij voorkeur met daglicht.
• ’s Avonds, vanaf minstens drie uur voor het slapengaan: hoogstens 10 lux melanopische EDI.
• ’s Nachts in de slaapkamer: zo donker mogelijk, hoogstens 1 lux melanopische EDI.

Wat betekent dat in gewone lampen? De auteurs schrijven dat veel gangbare warm witte ledlampen van 2700 tot 3000 K een spectrum hebben waarmee je de avondgrens haalt bij ongeveer 30 lux aan het oog. Dat is gedimd avondlicht, geen werklicht. Het gaat om de combinatie van hoeveelheid en spectrum: een warme lamp op vol vermogen recht in je gezicht kan nog altijd boven de grens uitkomen, en bij een koel witte lamp ga je er met minder licht al overheen.

Concreet voor de slaapkamer: dim ’s avonds, kies warm wit of lager (2200 tot 2700 K), laat het licht naar beneden of tegen de wand schijnen in plaats van in je ogen, en houd de felle plafondlamp voor overdag. ’s Nachts volstaat een heel zwak oriëntatielicht laag bij de vloer.

Hoe verlicht je de kleerkast en de spiegel?

Bij de kast wil je de kleuren van je kleren zien. Licht.de geeft twee opties: plafondspots 50 tot 80 cm voor de kast, zodat het licht schuin op de planken en roeden valt en niet op je achterhoofd, of een ledstrip met een laag vermogen in de kast zelf. Een hoge kleurweergave helpt om donkerblauw van zwart te onderscheiden; kies daar een lichtbron met een Ra van 90 of meer. Wat dat getal betekent, lees je in kleurweergave uitgelegd.

Bij de spiegel gelden dezelfde regels als in de badkamer. Licht.de: voor een spiegelbeeld zonder schaduw monteer je twee wandlampen links en rechts naast de spiegel; bij een grote spiegel kan er een lamp boven bij, en alle lampen moeten verblindingsvrij zijn. Een enkele spot boven de spiegel geeft schaduw onder ogen en kin.

Wat is goede verlichting in de kinderkamer?

Een kinderkamer verandert sneller dan elke andere kamer, en de verlichting moet meegroeien.

• Baby: voor nachtvoedingen en verschonen is een zwakke, warme lamp op de commode of het nachtkastje beter dan het plafondlicht. Zo blijf je zelf ook slaperig.
• Peuter en kleuter: veel kinderen willen een nachtlampje. Houd het zwak en warm, en richt het weg van het bed: dezelfde onderzoeksgroep beveelt voor de slaapomgeving hoogstens 1 lux aan. Die aanbevelingen gelden voor volwassenen, maar een zwak, warm lampje dat niet in de ogen schijnt, volgt dezelfde logica.
• Schoolkind: een bureau met een eigen lamp. Voor leestaken noemt licht.de 500 lux op het werkvlak; de details staan in bureauverlichting.
• Tiener: dezelfde lagen als een volwassen slaapkamer, met een leeslamp aan het bed en dimbaar algemeen licht.

Veiligheid gaat voor vorm. Kies lampen waarvan de lichtbron niet bereikbaar is voor kleine handen, die stabiel staan of vast hangen, en waarvan het snoer niet over de vloer of langs het bed loopt. Led-lampen blijven veel koeler dan gloei- of halogeenlampen. Oplaadbare lampen zonder snoer zijn naast een bed vaak de eenvoudigste oplossing.

Welke lichtkleur en welke dimmer in de slaapkamer?

Warm wit, 2700 K, is de basis. Voor bedlampen en nachtlicht kan het lager: 2200 K ligt dicht bij het licht van een gedimde gloeilamp. Lampen met dim-to-warm worden bij het dimmen vanzelf warmer, wat ’s avonds precies doet wat je wilt. Lampen met instelbare kleurtemperatuur kunnen ’s ochtends naar 4000 K, als je dan wakker wilt worden met fris licht; overdag blijft daglicht wel de beste bron. Meer over Kelvin vind je in lichtkleur kiezen; over dimmers en led in led-lampen dimmen.

Welke fouten zie je het vaakst in de slaapkamer?

1. Alleen een plafondlamp, die je vanuit bed in de ogen schijnt en die je moet uitdoen door op te staan.
2. Bedlampen die niet apart schakelen, zodat de een niet kan lezen terwijl de ander slaapt.
3. Koel wit licht in de lampen die je ’s avonds het meest gebruikt.
4. Een leeslamp op de verkeerde hoogte, met schaduw op het boek of de lichtbron in je ooghoek.
5. Een fel nachtlampje, of een lamp die de hele nacht recht op het kinderbed schijnt.