De rekentool geeft het totale aantal lumen dat de lampen in een kamer samen moeten uitstralen om een richtwaarde in lux te halen. Hij houdt rekening met de afmetingen, de plafondhoogte, de kleur van muren en plafond en het soort armaturen. Een slaapkamer van 14 m² met lichte muren en een plafonnière komt zo op ongeveer 3000 lumen basislicht.
Wat berekent deze rekentool?
Hoeveel lumen de lampen in een kamer samen moeten uitstralen om het basislicht te halen dat bij die kamer past. Je krijgt het totaal in lumen, het aantal lumen per vierkante meter, een voorstel voor het aantal lichtpunten en hoeveel ledlampen van 806 lumen dat ongeveer is.
Taaklicht valt erbuiten: de leeslamp naast de zetel, de verlichting onder de keukenkastjes, de bureaulamp. Die plan je er apart bij, omdat ze op één plek licht geven en niet in de hele kamer.
Hoe rekent de tool?
- Richtwaarde. Elke ruimte heeft een richtwaarde in lux: 100 voor een gang, 150 voor een woonkamer, 300 voor een badkamer of de keuken als geheel. De waarden en hun onderbouwing staan in hoeveel lumen per ruimte. Je kunt ook zelf een waarde invullen.
- Oppervlakte. Lengte maal breedte.
- Ruimte-index. Lengte maal breedte, gedeeld door de hoogte van de lampen boven het werkvlak maal de som van lengte en breedte. Een kleine of hoge kamer heeft een lage index en verliest meer licht aan de muren.
- Benuttingsfactor. Het deel van het lamplicht dat het werkvlak bereikt, afgeleid van de ruimte-index en daarna aangepast voor de kleur van de muren en het soort armaturen.
- Onderhoudsfactor. Een marge van 10 % voor stof en voor het licht dat leds met de jaren verliezen.
De formule is: lumen = lux × m² ÷ (benuttingsfactor × onderhoudsfactor). Dat is een vereenvoudiging van de rendementsmethode die lichtontwerpers gebruiken. Een volledige lichtberekening met software kent de lichtverdeling van elk armatuur en is preciezer; voor een woning geeft deze tool een goed richtgetal.
Welke aannames gebruikt de tool?
| Ruimte-index | Voorbeeld | Benuttingsfactor |
|---|---|---|
| 0,6 | Smalle gang of hoge kleine kamer | 0,44 |
| 0,8 | Kamer van 3 × 3 m met een plafond van 2,6 m | 0,52 |
| 1,0 | Kamer van 4 × 3,5 m met een plafond van 2,6 m | 0,57 |
| 1,25 | Kamer van 5 × 4 m met een plafond van 2,6 m | 0,62 |
| 1,5 | Kamer van 6 × 5 m met een plafond van 2,6 m | 0,66 |
| 2,0 | Grote open ruimte | 0,71 |
| 3,0 | Zeer grote, lage ruimte | 0,77 |
- Werkvlak op 0,75 m, de hoogte van een tafel; in de keuken op 0,9 m.
- Lichte afwerking betekent een reflectie van 0,7 tot 0,9 voor het plafond en 0,5 tot 0,8 voor de muren, de waarden die de norm EN 12464-1 voor werkplekken aanbeveelt. Middelmatige muren tellen voor 0,9 van de factor, donkere muren voor 0,8.
- Soort armaturen. Lampen die naar beneden stralen, zoals spots en downlights, tellen voor 1. Diffuse armaturen met opaalglas tellen voor 0,9. Lampen met een stoffen of donkere kap en indirect licht tellen voor 0,75.
- Onderhoudsfactor 0,9.
- Bewoners van 60 of ouder. Vink je dat aan, dan rekent de tool met anderhalf keer de richtwaarde. Licht.de schrijft dat iemand van 60 gemiddeld twee keer zoveel lux nodig heeft als een kind of tiener; anderhalf keer is een middenweg ten opzichte van een volwassene.
- Lichtpunten. Eén per ongeveer 5 m², en minstens twee. Licht.de raadt voor een woonkamer van 20 m² drie, liefst vijf lampen aan.
- Vermogen. Om het totaal in watt te schatten, rekent de tool met 100 lumen per watt. Ledlampen liggen daar ruwweg tussen 40 en 210 lumen per watt.
Veelgestelde vragen
Waarom geeft de tool meer lumen dan lux maal vierkante meter?
Omdat niet al het licht op de vloer of de tafel terechtkomt. Een deel valt op muren en plafond en wordt maar gedeeltelijk teruggekaatst, een deel blijft in de kap. In een gewone kamer bereikt iets meer dan de helft van het lamplicht het werkvlak.
Moet ik leeslampen en werkbladverlichting meetellen?
Niet in deze som. De tool rekent het basislicht voor de hele kamer. Taaklicht komt erbij en geeft op één plek veel meer licht, zoals 500 lux op een bureau of keukenwerkblad. Hoe je werkbladverlichting met een ledstrip berekent, staat bij de ledstriptool.
Hoe nauwkeurig is de uitkomst?
Goed genoeg om lampen te kiezen, met een marge van ongeveer 20 % naar boven of beneden. Afwijkende kamers, zoals een L-vorm, een vide of een schuin dak, berekent de tool minder precies. Plan daarom liever wat meer licht en maak het dimbaar.
Wat vul ik in bij een schuin dak?
De gemiddelde hoogte van het plafond. Een zolderkamer met donker hout tegen de schuine wanden reken je met donkere muren.
Bronnen
- licht.wissen 14: Ideas for Good Home Lighting, licht.de (2009)
- Light for living and well-being in the living room, licht.de (2025)
- Luminance distribution: reflectiegraden volgens EN 12464-1, TRILUX (geraadpleegd 2026)
- Projektierung von Beleuchtungsanlagen nach dem Wirkungsgradverfahren (publicatie 3.5), Deutsche Lichttechnische Gesellschaft (LiTG) (1988)
